Республикæ Хуссар Ирыстоны Генералон прокуратурæйы уагъд æрцыд Гуыцмæзты Аланы фундаменталон историон-архивон иртасæн хатцæгты «Неутомимый гренадер. Жизнь в двух эпохах штабс-капитана 1-го лейб-гренадерского Екатеринославского полка Матвея Санакоева» презентаци. Документалон бындурыл арæзт куыст сфæлындын кодта хуссарирыстойнаг прокуратурæйы бындурæвæрæг – Санахъоты Кыбылы фырт Матейы биографи.
Æрмырды райдианы Республикæ Хуссар Ирыстоны Генералон прокурор Собайты Григорий банысан кодта Санахъоты Матейы сты нысаниуæг уагдоны. 1923 азы октябры ацы легендарон офицер æмæ адæмон раздзог, геноцидæй æфхæрд зæххыл фидар кодта закъоны бындуртæ областы прокуроры хæдивæгæй кусгæйæ.
Уагдоны сæргълæууæг уæлдай банысан кодта Санахъоты Мате кæй сфидар кодта персоналон бæрндзинад: «Фæстиуджыты тыххæй бæрндзинад хæссын мæхæдæг куыд æфсæддон хистæр». Ацы ныхæстæ абон сты прокуратурæйы кусджытæн куыд профессионалон этикæ. Генералон прокурор банысан кодта, Санахъоты Мате юстицийы органтæм кæй æрбахаста «гренадерон фидардзинад» æмæ офицеры намысы кодекс.
Докладимæ раныхас кодта Дзауы районы прокурор Гæззаты Георгий. Уый банысан кодта Санахъоты Матейы фидар бастдзинад йæ чысыл райгуырæн бæстæимæ. 2022 азы Дзауы районы республикæйы Хицауады бардзырдмæ гæсгæ æнæном хохæн 3832 метры бæрзæндæн, дæдт æрцыд Санахъоты Матейы ном. Ацы бæрзæнд ис иннæ хæхты цур, кæцыты Санахъоты Мате хъахъхъæдта 1920 азы июны мæйы. Иуæндæс боны дæргъы Мате йæ къордимæ лæууыд знаджы ныхмæ, кæцытæ нымæцæй уыдысты фылдæр. Уыдон сифтонг кодтой гуманитарон къаридор 50 мин лæгъдæттæн.
Фембæлды сæйраг нысаниуæг ссис чиныг «Неутомимый гренадер. Жизнь в двух эпохах штабс-капитана 1-го лейб-гренадерского Екатеринославского полка Матвея Санакоева» автор Гуыцмæзты Тимуры фырт Аланы раныхас. Уый прокуратурæйы кусджыты размæ рахаста йæ куыстыты фæстиуджытæ ахæм фондты, куыд РГВИА, РГВА, ГАРФ æмæ Уырысы географион æхсæнады зонадон архивы.
Гуызмæцты Алан æрдзырдта хъайтары интеллектуалон эволюцийыл: зæхкусæджы фыртæй суанг Кремылы элитон гренадер æмæ рухстауæг офицер-иртасæг. Стыр нысаниуæг здæхт æрцыд Санахъоты Матейы фыстæджыты ‘рдæм йæ зондамонæг Козлов Петрмæ, кæцыты раргом адæймаджы миддуне, кæцы политикон змæстыты дæр нæ фесæфта стоицизм æмæ хӕсыл иузӕрдиондзинад. Автор æрдзырдта 1937 азы трагедийыл æмæ Санахъоты Матейы номы реабилитацийыл, кæцы арæзт æрцыд прокуратурæйы органты фæрцы.
Фембæлды кæрон банысан кодтой, прокуратурæ кæй бындуриуæг кæны ахæм зынгæ архайджытыл, куыд Санахъоты Мате, Гедиаты Никъала æмæ Абайты фырт. Ирыстоны прокуроры фæлгонц рагæй фæстæмæ нымад цæуы куыд «закъоны хæстон», кæцы цæттæ у адæмы хъахъхъæна канж юридикон мадзæлттæй нæ, фæлæ хъуыддагæй дæр.
Ацы традици рацыд Стыр Фыдыбæстæйон хæстæй, цы ран фæхъуыдысты Матейы фырттæ – Влериан æмæ Иван, цы ран хæцыдысты Хуссар Ирыстоны автономон областы дæсгай прокурортæ æмæ фæдагурджытæ, æмæ абоны онг дæр ныры кусджытæ, кæцытæ хорзæхджын сты «Уацамонгæ»-йы орденæй, «Фыдыбæстæ хъахъхъæнæджы» майдантæй, цæуынц сæ номдзыд хистæрты фæндæгтыл, республикæйы суверенитет хъахъхъæнгæйæ.
«Дæ ном, дæ бæрзæнд æмæ дæ намыс немæ сты кæддæриддæр!» - ацы ныхæстæ ссисты фембæлды сæйраг нысаниуæг, кæцытæ бафидар кодтой Санахъоты Матейы ном, куыд прокуроратурæйы кусджыты нырыккон фæлтæрты удварны ориентир.